Successieverzekering: succes verzekerd?

Het komt al te vaak voor. Ouders hebben een leven lang gewerkt om een vermogen op te bouwen en dit te kunnen nalaten aan hun kinderen en opeens overlijdt een van hen onverwachts. Moeder of vader voelde zich nog te jong om te denken aan vermogensplanning ten voordele van de volgende generatie en had dus (nog) niets op voorhand geregeld. Het resultaat: het volledige vermogen valt in de nalatenschap en is onderworpen aan successierechten. Deze kunnen makkelijk tientallen duizenden euro’s bedragen (kinderen en echtgenoten bijvoorbeeld zijn in Vlaanderen belast aan tarieven tot 27% en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en Wallonië tot 30%). Het gebeurt daarbij dikwijls dat de erfgenamen de verschuldigde successierechten uit eigen zak dienen te betalen, wanneer zij vooral goederen (woning, aandelen, wagen) hebben vererfd en er onvoldoende geld in de nalatenschap zit. Hebben ze zelf het nodige geld niet om de successierechten te betalen, kunnen ze niet anders dan goederen uit de nalatenschap te verkopen hiervoor. Het weekendverblijf waarvan pa altijd gezegd had dat het in de familie moest blijven, de wagen waarmee hij zo graag rondreed… De financiële en emotionele gevolgen voor de erfgenamen zijn soms niet te overzien.

Om dit risico van hoge successierechten te vermijden kiezen veel familiehoofden voor een schenking van (een deel van) hun vermogen aan de volgende generatie. Op een schenking kan ook belasting verschuldigd zijn, nl. de schenkbelasting, maar de tarieven zijn veel lager dan het geval is voor successierechten. Daardoor is schenken in de regel fiscaal gunstiger voor de verkrijger dan laten vererven. Bepaalde schenkingen kunnen zelfs belastingvrij gebeuren. De partijen bij de schenking hebben dan vrij de keuze of zij de schenking willen laten registreren (en dus belasten) of niet. De fiscale wet aanvaardt deze planningstechniek maar vereist wel dat de schenking minstens drie jaar vóór het overlijden heeft plaatsgevonden. Overlijdt iemand binnen drie jaar nadat hij heeft geschonken, dan zijn er successierechten verschuldigd op het geschonken vermogen alsof de schenking nooit heeft plaatsgevonden. Om die reden kan het nuttig zijn om de schenking toch te laten registreren. Bijvoorbeeld wanneer iemand ernstig ziek valt kort nadat hij/zij heeft geschonken en naar alle waarschijnlijkheid zal sterven vooraleer de drie jaar om is. Gebeurt de registratie te laat, wordt zij vergeten of kan zij niet gebeuren door een onverwachts overlijden, zullen de erfgenamen alsnog successierechten moeten betalen op het geschonken vermogen. Belangrijk om weten in dit verband is dat er in december vorig jaar een wetswijziging heeft plaatsgevonden die deze planningstechniek met betrekking tot veel vermogensbestanddelen onmogelijk heeft gemaakt. Vóór december 2020 hoefden enkel schenkingen via Belgische notariële akte geregistreerd te worden. Bankgiften en schenkingen via buitenlandse notariële akte hoefden niet geregistreerd te worden. Wie bijvoorbeeld aandelen van een familiebedrijf wilde schenken zonder registratierechten te betalen (tenzij bij latere vrijwillige registratie) deed dan een beroep op een buitenlandse, meestal Nederlandse, notaris. Sinds 15 december vorig jaar moeten ook schenkingen via buitenlandse notariële akte worden geregistreerd. De zogenaamde afsluiting van de kaasroute. Het resultaat van deze wetswijziging is dat veel vermogensbestanddelen (aandelen, vorderingen, rechten) niet langer belastingvrij kunnen worden geschonken.

In beide gevallen (er is geen vermogensplanning of een schenking werd niet tijdig geregistreerd) is het wenselijk om de erfgenamen te beschermen tegen successierechten, minstens ervoor te zorgen dat zij voldoende middelen hebben om deze te kunnen betalen. De mogelijke oplossing komt uit de bank- en verzekeringssector en wint tegenwoordig aan populariteit: de successieverzekering.

Wat is een successieverzekering?

De successieverzekering is zoals de naam al verraadt een verzekering. Een verzekering is een contract aangegaan tussen een verzekeraar en een verzekeringnemer op grond waarvan de begunstigde financieel beschermd wordt tegen een welbepaald risico met betrekking tot de verzekerde persoon of het verzekerd voorwerp. Wanneer het risico zich voordoet (of het risico zich zal voordoen, is noodzakelijk onzeker), moet de verzekeraar een bedrag gelijk aan het risico uitbetalen aan de begunstigde. De verzekeringnemer betaalt eenmalig of jaarlijks een premie aan de verzekeraar voor deze bescherming.

In het geval van een successieverzekering is de begunstigde de potentiële erfgenaam en is het risico de betaling van successierechten door de potentiële erfgenaam bij overlijden van de verzekerde. Het verzekerde bedrag is het geschatte bedrag aan successierechten dat de potentiële erfgenaam zou moeten betalen. Bij overlijden van de verzekerde verkrijgt de begunstigde een uitkering voor een bedrag van dit geschatte bedrag aan successierechten. De verzekeringnemer, die het contract aangaat met de verzekeraar en die dan ook de premie(s) betaalt, kan de potentiële erfgenaam zelf zijn of de verzekerde. Hoewel er verzekeraars zijn die de laatste vorm van successieverzekering aanbieden, wordt toch best gekozen voor de eerste vorm. Wanneer de verzekerde (potentiële erflater) een successieverzekering aangaat ten behoeve van zijn potentiële erfgenaam, zal deze laatste volgens specifieke fiscale wetgeving namelijk ook nog eens successierechten verschuldigd zijn op de uitkering door de verzekeraar. Wanneer de potentiële erfgenaam daarentegen zelf de verzekering afsluit, de premie(s) betaalt en zichzelf aanduidt als begunstigde, betaalt hij geen successierechten op de uitkering. Merk op dat de regeling afwijkt voor een successieverzekering aangegaan tussen echtgenoten gehuwd onder een gemeenschapsstelsel (bv. het wettelijk stelsel, dat van toepassing is wanneer de echtgenoten geen huwelijkscontract hebben afgesloten). In dit geval kunnen er successierechten verschuldigd zijn op de uitkering wanneer de echtgenoot die de verzekering heeft afgesloten ten voordele van zichzelf (m.b.t. de successie van de andere echtgenoot) de premies heeft betaald met gelden uit de huwgemeenschap.

De premie wordt berekend op basis van enerzijds het bedrag van het risico (Hoeveel successierechten zal de erfgenaam vermoedelijk moeten betalen bij overlijden van de verzekerde?) en anderzijds de waarschijnlijkheid dat het risico zich voordoet (Hoe oud is de verzekerde? Verkeert hij/zij in goede gezondheid? Zijn er medische risico’s? Rookt of drinkt hij/zij? Doet hij/zij activiteiten die een verhoogd risico op dodelijk ongeval inhouden?). De premie is eenmalig of periodiek. Als de premie periodiek is, wordt het bedrag jaarlijks verhoogd in functie van de leeftijd van de verzekerde. Tegenwoordig bieden heel wat verzekeringsmaatschappijen, beleggingskantoren en private bankers een successieverzekering aan, in verschillende vormen en maten. Zoals bij elke verzekering komt het erop aan zeker de kleine lettertjes te lezen alvorens een successieverzekering aan te gaan en goed na te vragen welk risico precies wordt verzekerd. Veel successieverzekeringen bieden bijvoorbeeld enkel een dekking bij heffing van successierechten nadat de verzekerde is overleden door ongeval. Daarmee zijn belangrijke andere vormen van onverwacht overlijden, zoals een snel evoluerende dodelijke ziekte of natuurlijk overlijden, niet gedekt. Ook wanneer de verzekerde zelf op een of andere manier zijn overlijden in de hand heeft gewerkt, door een risicovolle hobby uit te oefenen bijvoorbeeld, is er vaak geen dekking. Dit zijn nochtans omstandigheden die de potentiële erfgenaam niet kan controleren. De begunstigde van de successieverzekering is dus sterk afhankelijk van het gedrag van de verzekerde.

Wat zijn de voor- en nadelen van een successieverzekering?

Een voordeel van de successieverzekering is de kostprijs, vooral wanneer de verzekering slechts een beperkte risicoperiode dekt. Die beperkte risicoperiode kan dan bijvoorbeeld de driejarige periode zijn die moet verstrijken na een niet-geregistreerde schenking om successierechten te vermijden, zoals hierboven besproken. Een andere mogelijkheid is dat de verzekering telkens verlengd wordt voor korte aaneensluitende periodes zolang de toekomstige erflater zijn/haar vermogen nog niet heeft laten structureren door een vermogensplanner. De successieverzekering wordt echter al snel (te?) duur wanneer de verzekerde periode lange tijd voortduurt. Hoe langer de duurtijd, hoe hoger immers de kans dat het verzekerd risico, nl. de heffing van successierechten, zich voordoet en hoe hoger het totale bedrag aan premies.

Ter illustratie: Een vrouw van 50-jarige leeftijd heeft een bankoverschrijving verricht voor 1.000.000 euro aan haar enige zoon ten titel van schenking in 2020. Deze schenking moet niet worden geregistreerd en er hoeven dus geen registratierechten te worden betaald op de waarde van de schenking. Mochten de partijen de schenking wel laten registreren dan zou de zoon registratierechten moeten betalen op deze schenking aan een tarief van 3%, dus 30.000 euro. Als moeder zou overlijden binnen drie jaar na de schenking en de schenking is voordien niet geregistreerd, zal de zoon alsnog successierechten moeten betalen op het geschonken vermogen aan de waarde die het heeft bij overlijden. Het tarief van de belasting zal in Vlaanderen al snel 27% zijn, dus 270.000 euro.

Wanneer de zoon nu een successieverzekering zou aangaan ten tijde van de schenking in 2020 voor het geval zijn moeder binnen 3 jaar na de schenking toch zou overlijden en de schenking tegen die tijd niet werd geregistreerd, zal hij gedurende de driejarige periode jaarlijks een premie moeten betalen van gemiddeld ongeveer 1.200 euro (in de veronderstelling dat moeder gezond is en geen risicovolle activiteiten uitoefent), zijnde 3.600 euro. Dit terwijl hij bij registratie van de schenking 30.000 euro (zijnde 10 keer meer) aan registratierechten zou moeten betalen en bij overlijden, mocht hij niet eerder hebben geregistreerd, maar liefst 270.000 euro (zijnde bijna 90 keer meer?) aan successierechten. Anderzijds, mocht moeder nu diezelfde 1.000.000 euro niet hebben geschonken en de zoon sluit in 2020 een successieverzekering af en moeder blijkt uiteindelijk nog 35 jaar te leven dan gaat de gemiddelde jaarpremie al snel 4.000 euro bedragen, dus na 35 jaar ongeveer 140.000 euro.

Toch zijn er ook nadelen. De successieverzekering kan geen volledige vermogensplanning vervangen. Zij zorgt dat de begunstigde voldoende middelen verkrijgt om de successierechten te betalen maar verandert niets aan het bedrag hiervan.

Ten eerste zijn veel vormen van onverwacht overlijden vaak niet gedekt en is de begunstigde sterk afhankelijk van het gedrag van de verzekerde. De potentiële erfgenaam heeft in de regel geen inspraak in de hobby’s die de verzekerde uitoefent. Als de verzekerde overlijdt tijdens de uitoefening van een eerder gevaarlijke activiteit, verliest begunstigde onder vele polissen zijn dekking en moet hij toch nog zelf de successierechten betalen. Een vermogensplanning blijft functioneren ongeacht de omstandigheden die tot het overlijden hebben geleid.

Ten tweede is het niet altijd evident om in te schatten welk bedrag aan successierechten de potentiële erfgenaam zal moeten betalen. De regelgeving omtrent tarieven, belastbare basis en vrijstellingen kan bijvoorbeeld veranderen en aanleiding geven tot een veel hogere belasting. Ook hangen de successierechten enorm af van de samenstelling van het vermogen op het moment van overlijden. Schenkingen uit het verleden, belangrijke investeringen, aard van de vermogensbestanddelen hebben allemaal een invloed. Veel van deze elementen kunnen onmogelijk worden voorzien bij inschatting van de successierechten.

Ten derde zijn er verzekeraars die geen successieverzekering aanbieden wanneer de verzekerde ongeveer de pensioenleeftijd heeft bereikt, terwijl veel bedrijfsleiders net rond die leeftijd beginnen te denken aan vermogensplanning en een overdracht van hun bedrijf naar de volgende generatie.

Ten vierde kan het voordeel van een lagere kostprijs al snel worden tenietgedaan wanneer de duurtijd onbepaald is of gedurende vele jaren telkens verlengd wordt. De verzekering is in die zin geschikter om een gekende korte periode te dekken of de periode waarin het vermogen nog niet gestructureerd is te overbruggen. Als langetermijnoplossing is de successieverzekering minder geschikt, terwijl een vermogensplanning reeds tientallen jaren voor overlijden kan worden uitgewerkt en uitgevoerd. Ten slotte is de successieverzekering vooral interessant voor het scenario van een overlijden binnen 3 jaar na schenking zonder dat de schenking werd geregistreerd. Zoals hiervoor besproken, moeten een groot aantal schenkingen die voordien belastingvrij waren sinds december 2020 wel worden geregistreerd, waardoor de registratierechten veel vaker onmiddellijk zullen worden betaald. Het risico van niet-registratie wordt dus in de toekomst kleiner.

Besluit

Een successieverzekering is een interessant middel om ervoor te zorgen dat een potentiële erfgenaam de door hem/haar verschuldigde successierechten zal kunnen betalen. Het bedrag van de premies zal in veel gevallen aanzienlijk lager liggen dan de verschuldigde successierechten, vooral wanneer de verzekering een korte periode dekt …

Wilt u advies over hoe u uw vermogen fiscaal gunstig kunt plannen, wilt u dat wij een offerte of polis voor een successieverzekering voor u nakijken of wilt u hulp bij berekening van de vermoedelijke successierechten met oog op het aangaan van een successieverzekering, aarzel zeker niet contact op te nemen via 09/269.00.06 of per e-mail op info@bricksadvocaten.be.

Mario Popovic - 17 augustus 2021